Ons parlement is bijna 200 jaar oud

Stel dat Thorbecke in deze tijd zou leven, met alle moderne technologie, welk politiek systeem zou hij dan verzonnen hebben? Het lijkt onwaarschijnlijk dat hij weer exact onze parlementaire democratie zou bedenken.    

De parlementaire democratie is in bijna 200 jaar niet fundamenteel gemoderniseerd. Het systeem blijkt inmiddels slecht in staat om lange termijn problemen op te lossen, laat staan te voorkomen. Bovendien levert het steeds meer leiders op die bewust de pijlers onder de rechtsstaat verzwakken. Als we ons blindstaren op het beschermen van het middel, de parlementaire democratie, dreigen we het doel, de rechtsstaat, kwijt te raken. 

De gebreken komen sterker aan het licht naarmate beeldvorming belangrijker is geworden dan inhoud. Die ontwikkeling heeft zich ingezet met de komst van televisie maar is de laatste jaren versneld door internet en sociale media. De parlementaire democratie is nooit ontwikkeld voor een maatschappij met deze technologie. Met de komst van massale generatieve kunstmatige intelligentie is er geen signaal dat dit tij vanzelf ten goede zal keren.  

Om tot een systeem te komen dat wel in staat is om op basis van inhoud beleid te maken en lange termijn problemen aan te pakken, is modernisering echt noodzakelijk. Dat gaat niet lukken met vernieuwingen als een constitutioneel hof, een referendum of een gekozen premier. Dat zijn slechts pleisters voor een patiënt die dringend behoefte heeft aan een operatie. 

Tot nu toe is de parlementaire democratie in de westerse wereld altijd gezien als het minst slechte politieke systeem. Dat is terecht maar leidt ook tot de vraag of er inmiddels niet een minder slecht systeem haalbaar is. Om beter te zijn dan ons huidige systeem zou het in ieder geval aan de volgende kenmerken moeten voldoen:  

1. Het systeem berust op gelegitimeerd gezag 

2. Het systeem garandeert de universele rechten van de mens 

3. Het systeem bevat voldoende zelfcorrigerend vermogen om machtsmisbruik te voorkomen 

4. Het systeem is gericht op zowel korte als lange termijnbeleid 

Onze parlementaire democratie voldoet op het eerste punt, staat onder druk op het tweede en derde punt en schiet tekort op het vierde.  

Met de tegenwoordig beschikbare technologie zijn fundamentele verbeteringen mogelijk. Je kan hierbij denken aan een Scenario democratie. In dit systeem stemmen burgers niet langer op een persoon met een plan, maar op een integraal doorgerekend scenario. Om zowel de korte als langere termijn gevolgen van verschillende scenario’s voor burgers inzichtelijk te maken kan gebruik worden gemaakt van gaming technologie. Grondrechten zouden als basisvoorwaarde in ieder scenario geborgd moeten zijn.

Met een dergelijke politieke vernieuwing zou Nederland, of liever nog Europa, weer een politieke gidsrol kunnen vervullen, zoals de oude Grieken, Montesqieu en Thorbecke dat ook deden. Dit vraagt wel om durf, denkkracht en ambitie.  

Maar wie pakt deze handschoen op? Van de huidige politieke kopstukken hoeven we het niet te verwachten. Zou het niet mooi zijn als een multidisciplinaire denktank van vooraanstaande denkers, informatici, historici, ethici, kunstenaars, bestuurskundigen, politicologen, (oud)politici, sociologen en psychologen zich serieus zou buigen over échte vernieuwing van ons politiek systeem? 

De urgentie groeit met de dag.